Pielęgnacja pępka u noworodka: do kiedy i jak

Czym jest kikut pępowiny i jak się zmienia?

Kikut pępowiny to fragment pępowiny, który zostaje po jej przecięciu i zaciśnięciu około 2–3 cm od brzuszka. Sam wysycha i odpada. Zacisk zdejmuje się po 1–2 dobach, w każdym razie przed wypisem ze szpitala.

Wygląd kikuta zmienia się w ciągu pierwszych dni, a każda z tych zmian jest normalna:

• z biało-niebieskiego kikut staje się żółtobrązowy,
• potem ciemnieje do czarnobrązowego,
• na końcu twardnieje i odpada.

Kikut nie jest unerwiony, więc pielęgnacja nie boli dziecka.

Jak wygląda sucha pielęgnacja kikuta?

Przemywaj go raz na dobę, a po zabrudzeniu moczem lub kałem od razu. Sucha pielęgnacja polega na utrzymaniu kikuta w czystości i suchości, bez rutynowego odkażania. Kolejność jest taka:

1. Umyj ręce.
2. Zwilż jałowy gazik przegotowaną lub czystą wodą (wolno z odrobiną mydła dla dzieci) i przemyj dno pępka oraz nasadę kikuta.
3. Osusz skórę suchym jałowym gazikiem.
4. Zostaw kikut odkryty, aż wyschnie.
5. Załóż pieluszkę z brzegiem odwiniętym poniżej pępka.

Takie postępowanie jest zgodne z zaleceniami WHO. Dziecka z kikutem nie trzeba izolować od rodziców. Wspólny pobyt z dzieckiem na oddziale (rooming-in) i częsty kontakt skóra do skóry zmniejszają ryzyko zakażenia pępka. Jak wyjaśnia mp.pl, matka przekazuje wtedy dziecku niechorobotwórczą florę bakteryjną, która go chroni.

Kąpać dziecko z kikutem można. Zamoczenie kikuta nie szkodzi, ale trzeba go potem dokładnie osuszyć. Kiedy zacząć, ile wody nalać i jak osuszać, opisujemy w tekście o pierwszej kąpieli noworodka.

Do kiedy pielęgnować pępek?

Do pełnego zagojenia ranki, czyli zwykle 1–2 tygodnie po odpadnięciu kikuta. Mediana czasu odpadania w badaniach przytaczanych przez HiPP to 10–11 dni.

Odpadania nie trzeba przyspieszać: kikut odpadnie sam, gdy wyschnie.

Jak dbać o pępek po odpadnięciu kikuta?

Tak samo jak wcześniej: czysto i sucho, aż ranka się zagoi. Po kikucie zostaje ranka, która przez pierwsze dni lekko się sączy i zasycha.

Normalne są:

• zaróżowiona lub czerwona skóra na dnie pępka,
• niewielka brunatna wydzielina,
• niewielka wydzielina podbarwiona krwią.

Gdy ranka nie zagoi się w ciągu 2 tygodni od odpadnięcia kikuta, pokaż ją lekarzowi.

Jak założyć pieluszkę i ubranka, żeby nie drażniły pępka?

Odwiń brzeg pieluszki poniżej pępka i wybierz luźne ubranka bez nap, suwaków i guzików na brzuchu.

• Kikut możesz osłonić cienkim jałowym gazikiem.
• Wybieraj ubranka luźne w pasie.
• Zapinaj body poniżej pępka albo z boku, jak w body kopertowym, które nie ma nap na środku brzucha i nie ociera kikuta.

Na czas z kikutem nie kupuję pieluszek z wycięciem ani zestawów do pępka. Pieluszka z wycięciem nie jest obowiązkowa, odwinięty brzeg zwykłej działa tak samo, a gadżet na dwa tygodnie nie ma sensu. Wystarczą jałowe gaziki.

Czego nie stosować na kikut?

Niczego poza wodą i jałowym gazikiem, chyba że zaleci to lekarz lub położna. Nie stosuj:

• alkoholu etylowego (spirytusu), bo wydłuża czas odpadania kikuta,
• fioletu goryczki, jodyny ani antybiotyków miejscowych,
• maści, kremów i zasypek, bo utrudniają wysychanie,
• plastra i szczelnego opatrunku, bo blokują dostęp powietrza,
• odrywania kikuta na siłę, nawet gdy ledwo się trzyma.

Instrukcja z oddziału bywa inna niż to, co piszą portale: starsze porady każą odkażać kikut spirytusem, część nowszych dopuszcza antyseptyk, a obecnym standardem jest sucha pielęgnacja. W razie rozbieżności ufam zaleceniom położnej lub lekarza dziecka, a nie poradom z internetu. Na liście wyprawki dla noworodka do pępka wpisz jałowe gaziki, a spirytus pomiń.

Kiedy z pępkiem iść do lekarza?

Do lekarza trzeba iść (to zalecenie mp.pl), gdy kikut nie odpadł po 15. dobie albo pojawi się któryś z objawów z listy:

• pępek mocno krwawi,
• przy nasadzie kikuta jest ropa,
• wokół pępka widać wyraźne zaczerwienienie i obrzęk,
• na dnie pępka rośnie czerwony, wilgotny, nierówny guzek (ziarnina pępka),
• z pępka wycieka płyn.

Zapalenie okołopępkowe objawia się wydzieliną ropną, surowiczą lub krwistą, a skóra wokół jest zaczerwieniona, obrzęknięta i cieplejsza. Wymaga pilnego leczenia antybiotykiem. Kikut, który zbyt długo się trzyma, zwykle nie jest groźny. Jego przyczyną bywa mała masa urodzeniowa lub wcześniactwo, cesarskie cięcie, środki przeciwbakteryjne (w tym spirytus), a rzadko przetrwały moczownik, czyli przewód łączący pępek z pęcherzem moczowym.

W razie wątpliwości położna środowiskowa lub pediatra oceni pępek. Ten tekst nie zastępuje porady medycznej.

Czy kikut można psikać octeniseptem?

Nie, nie rutynowo. Preparat z oktenidyną stosuje się tylko z zalecenia lekarza lub położnej, na przykład przy wydzielinie lub zaczerwienieniu.

Co oznacza nieprzyjemny zapach z pępka?

To zależy od tego, czy towarzyszą mu inne objawy. Lekki zapach schnącej tkanki, bez wydzieliny, zaczerwienienia i obrzęku, to pytanie do położnej. Zapach razem z wydzieliną, zaczerwienieniem lub obrzękiem oznacza wizytę u lekarza.