Pierwsza kąpiel noworodka: kiedy, jak i z kikutem pępowiny

Kiedy pierwsza kąpiel noworodka?

Najwcześniej po 24 godzinach od porodu. Tyle zaleca Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), która dopuszcza wcześniejsze mycie dopiero po 6 godzinach i tylko wtedy, gdy jest naprawdę konieczne.

W praktyce wygląda to tak:

• Szpital: coraz więcej oddziałów w ogóle nie kąpie noworodków.
• Dom: pierwsza pełna kąpiel przypada zwykle na 2.-4. dobę życia, kiedy dziecko oswoi się już z nowym otoczeniem.

Termin dobrze się układa z wypisem: noworodka wypisuje się ze szpitala zwykle 2-4 dni po porodzie, a po cesarskim cięciu później.

Dlaczego kąpiel czeka co najmniej dobę?

Bo skórę noworodka pokrywa maź płodowa (vernix caseosa), która chroni ją, nawilża i działa przeciw drobnoustrojom. Zmyta zaraz po porodzie, zabiera ze sobą część tej ochrony.

Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) zaleca zostawić maź na skórze przez pierwsze godziny życia. Kąpiel tuż po porodzie opóźnia też pierwsze karmienie i zakłóca wczesne budowanie więzi z mamą. Rezygnacja z kąpieli w szpitalu nie jest więc zaniedbaniem, tylko świadomym wyborem.

Jak przygotować wodę, pokój i rzeczy?

Wszystko ma leżeć w zasięgu ręki jeszcze przed nalaniem wody.

Wodę sprawdzaj termometrem kąpielowym albo łokciem, a szczegóły pomiaru i tolerancji opisuje osobny tekst o temperaturze wody do kąpieli.

Przed startem przygotuj:

• wanienkę ustawioną stabilnie,
• termometr kąpielowy,
• ręcznik z kapturem rozłożony na przewijaku,
• jałowe gaziki i sól fizjologiczną,
• czystą pieluszkę i ubranko.

Zaczynam od rzeczy na przewijaku, wodę nalewam na końcu, a termometr sprawdzam przed włożeniem dziecka. W pierwszych tygodniach wystarczy czysta woda albo łagodny płyn dla niemowląt.

Jak kąpać noworodka pierwszy raz krok po kroku?

Pewny chwyt i powolne zanurzanie od nóg. Kolejne kąpiele niemowlaka wyglądają tak samo.

1. Nakarm dziecko ok. 30 minut przed kąpielą, żeby nie było ani głodne, ani zmęczone.
2. Rozbierz dziecko na przewijaku dopiero wtedy, gdy woda jest gotowa.
3. Chwyć dziecko tak, by jego główka spoczywała na twoim przedramieniu, a dłoń znalazła się pod pachą.
4. Zanurzaj powoli, od nóżek i pupy. Nie kładź dziecka gwałtownie na plecy: nagły ruch w wodzie wywołuje odruch Moro, czyli wyrzut rąk i napięcie całego ciała.
5. Myj fałdki szyi, pachy, pachwiny i okolice za uszami. Uszy czyść tylko z zewnątrz, na małżowinie, bez patyczków w kanale.
6. Głowę umyj na końcu.
7. Wyjmij dziecko i od razu owiń ręcznikiem.

Pośpiech tu szkodzi. Dziecko jest zanurzone, nie pływa, a obie ręce dorosłego zostają na nim przez cały czas. Nie zostawiaj noworodka w wanience samego ani na moment: jeśli czegoś brakuje, wyjmij dziecko i weź je ze sobą.

Jak kąpać noworodka z kikutem pępowiny?

Kikut nie przeszkadza w kąpieli. Nie trzyj go ani nie namaczaj celowo, a po wyjęciu dziecka osusz kikut i skórę wokół pępka.

• Przed: nie potrzeba specjalnego przygotowania, wystarczy zwykła kąpiel w płytkiej wodzie.
• W trakcie: myj okolice pępka delikatnie, bez pocierania.
• Po: osusz kikut ręcznikiem, przykładając go bez pocierania, a pieluszkę zapnij poniżej kikuta.

Zaczerwienienie skóry wokół pępka, wydzielina albo nieprzyjemny zapach to powód, by skontaktować się z położną środowiskową lub pediatrą.

Jak osuszyć i ubrać dziecko po kąpieli?

Osuszaj przez przykładanie ręcznika, bez pocierania. Pocieranie nie hartuje, tylko podrażnia delikatną skórę. Pomaga ręcznik z kapturem, bo kaptur zatrzymuje ciepło przy mokrej głowie.

• głowa i włosy,
• ciało, przykładając ręcznik,
• fałdki szyi, pach i pachwin,
• oczy: osobnym jałowym gazikiem z solą fizjologiczną na każde oko.

Dopiero potem pieluszka i ubranko.

Jak często kąpać noworodka po pierwszej kąpieli?

Noworodka kąpie się 2-3 razy w tygodniu. W pozostałe dni wystarczy przemyć twarz, fałdki i okolice pieluszki. Jedna kąpiel nie powinna trwać dłużej niż 15 minut, bo woda stygnie, a dziecko się wychładza.

Pytania przy pierwszych kąpielach

Czy pierwsza kąpiel po tygodniu to za późno?

Nie. Kąpiel można odłożyć do odpadnięcia kikuta, które następuje po 1-3 tygodniach, pod warunkiem codziennego przemywania. Dotyczy to także kąpieli po 2 tygodniach. Przemywaj wtedy dziecko tak jak w dni bez kąpieli, a nie będzie zaniedbane.

Kąpiel przed karmieniem czy po? O której godzinie?

Po karmieniu, z odstępem opisanym w kroku 1, bo dziecko nie powinno być kąpane zaraz po jedzeniu. Najlepiej o stałej porze, gdy jest najedzone i wypoczęte. Wieczorem kąpiel dobrze działa jako element wyciszenia przed snem.

Dlaczego noworodek płacze w kąpieli?

Najczęściej z powodu chłodu (zbyt zimny pokój albo za długa kąpiel), głodu lub zmęczenia, albo nagłego zanurzenia na plecy, które uruchamia odruch Moro.